Zum Inhalt springen

Johann Baptist Homann

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
(Weitergeleitet von Johann Homann)
Datei:Homann, Johann Baptist (1664-1725).jpg
Johann Baptist Homann

Johann Baptist Homann (* 20. März 1664 in Oberkammlach, heute Teil von Kammlach im Landkreis Unterallgäu; † 1. Juli 1724 in Nürnberg) war ein deutscher Kartograph, Verleger, Kupferstecher und fertigte Globen.

Datei:Homann Schlaraffenland.jpg
Das utopische Schlaraffenland
Datei:Prince-bishopric of Würzburg by J.B. Homann.jpg
Principatus et Episcopatus Herbipolensis

Leben[Bearbeiten]

Das Geburtsdatum von Johann Baptist (Baptista) Homann war lange Zeit nicht sicher zu ermitteln. Eine amtliche Bestätigung, die sein Vater eingeholt hatte, fand sich im Staatsarchiv Nürnberg. Durch sie ist das Geburtsdatum 20. März 1664 eindeutig belegt. Homann wurde zunächst in einer Jesuitenschule erzogen und doch wollte er Dominikaner werden. Letztlich aber trat er zum Protestantismus über und wurde 1687 Notar in Nürnberg. Bald jedoch wandte er sich dem Kupfer- und Landkartenstich zu. Von 1693 bis 1695 war er in Wien, dann wieder in Nürnberg und um 1698 stach er Landkarten in Leipzig.

Im Jahr 1702 gründete er einen Handel und einen Verlag für Kartographie in Nürnberg, der zahlreiche Globen und Karten publizierte. Die Karten Homanns wurden in verschiedenen Atlanten kombiniert, aber auch einzeln verkauft.

Homann lieferte etwa 200 Karten, darunter den Großen Atlas über die ganze Welt in 126 Blättern (1716) und den Atlas methodicus (1719) in 18 Blättern. Bekannt wurde seine Phantasiekarte accurata tabulae utopiae vom Schlaraffenland nach der fiktiven Reisebeschreibung Johann Andreas Schnebelin († 1706). Daneben fertigte er auch Armillarsphären und andere mechanische Kunstwerke. Die Karten Weihnachtsflut in Niederdeutschland (1717), Herzogtümer Bremen und Verden und Umgebungsplan von Bremen mit einer Stadtansicht (um 1720) stammen von ihm.

Homann unterbot die Preise der holländischen und französischen Verleger und wurde im Deutschland des 18. Jahrhunderts der bedeutendste Herausgeber von Landkarten und Atlanten. Seine Karten waren mit reichem künstlerischem Beiwerk sowie historischen und ethnographischen Abbildungen ausgestattet.

Im Jahr 1715 wurde Homann zum Mitglied der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin gewählt und auch zum kaiserlichen Geographen am Hof Karls VI. ernannt.

Er arbeitete sehr eng mit dem schon damals bekannten Nürnberger Kupferstecher Christoph Weigel (1654–1725) zusammen. Sein Kleiner Atlas scholasticus von 18 Charten von 1710 war accomodirt durch den Leipziger Schulbuchautor Johann Hübner (1668–1731) und der 1719 herausgebrachte Atlas methodicus war nach Hübnerischer Lehrart eingerichtet.

Johann Baptist Homann starb am 1. Juli 1724. Sein Unternehmen ging auf seinen Sohn Johann Christoph Homann (1703–1730) über. Dieser starb jedoch sechs Jahre später. Er hatte seine beiden Geschäftsführer, Johann Georg Ebersberger (oder Ebersperger) und Johann Michael Franz zu Erben der Handlung eingesetzt. Nach seinem Tod wurde das Unternehmen unter dem Namen „Homanns Erben“ (auch „Homannsche Erben“ oder „Homännische Erben“, franz. Heritiers de Homann, lat. Homannianos Heredes) fortgeführt. In der Mitte des 18. Jahrhunderts waren weiterhin renommierte Gelehrte wie z. B. Johann Michael Franz, Tobias Mayer, Johann Gabriel Doppelmayr, Georg Moritz Lowitz, Johann Hübner und Johann Gottfried Gregorii für das Unternehmen tätig. Die lange und wechselvolle Erfolgsgeschichte des Branchenprimus endete erst 1848 mit dem Tod des letzten Besitzers Christoph Franz Fembo.

Eine Büste des Johann Baptist Homann fand Aufstellung in der Ruhmeshalle in München. Die Büste wurde 1944 zerstört und bislang nicht restauriert oder nachgebildet. Heute erinnert eine Gedenktafel daran.

Werk[Bearbeiten]

Karte Ältester Atlas von 1707<ref>Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, 21(1886), Nr. 4/5, S. 345 (Digitalisat).</ref> Atlas von Hundert Karten (1712)<ref>Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, 21(1886), Nr. 4/5, S. 346 (Digitalisat).</ref> Großer Atlas 1716<ref>Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, 21(1886), Nr. 4/5, S. 347 (Digitalisat).</ref> weitere (1716–1724)<ref>Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, 21(1886), Nr. 4/5, S. 347f (Digitalisat).</ref> andere<ref>Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, 21(1886), Nr. 4/5, S. 348 (Digitalisat).</ref>
1. Systema Solare et Planetarium Copernicanum Datei:Systema solare et planetarium ex hypothesi Copernicana secundùm elegantissimas illustrissimi quondam... - CBT 5870641.jpg ✓ ✓ ✓
2. Planisphaerium coeleste ✓ – –
3. Selenographia Hevelii et Reccioli Datei:1707 Homann and Doppelmayr Map of the Moon - Geographicus - TabulaSelenographicaMoon-doppelmayr-1707.jpg ✓ ✓ ✓
4. Europa ✓ ✓ ✓
5. Europa ad eclips. A. 1706 ✓ – –
6. Asiae Datei:1730 C. Homann Map of Asia - Geographicus - Asiae-homann-1730.jpg ✓ ✓ ✓
7. Africa ✓ ✓ ✓
8. America Datei:Totius Americae Septentrionalis et Meridionalis novissima repraesentatio quam ex singulis recentium geographorum tabulis collecta luci publicae accommodavit. LOC 2008627014.jpg ✓ ✓ ✓
9. Magna Britannia ✓ ✓ ✓
10. Portugallia ✓ ✓ ✓
11. Regnorum Hispania Datei:1730 Homann Map of Spain and Portugal - Geographicus - Hispania-homann-1730.jpg ✓ ✓ ✓
12. Cataloniae principatus ✓ ✓ ✓
13. Gallia ✓ ✓ ✓
14. Italiae statuum tabula generalis ✓ ✓ ✓
15. Status Mediolanensis (= Typus belli in Italia 1702) ✓ ✓ ✓
16. Ducatus Sabaudiae Datei:Map italy monferrato CG 36 Regiae Celsitudinis Sabaudicae Status in Territoria divisi BAPTISTAE HOMANNI Norimbergae 1726.jpg ✓ ✓ ✓
17. Neapolis Regnum ✓ ✓ ✓
18. Sicilia, Sardinia et Malta ✓ ✓ ✓
19. Helvetiorum Reip. Cantones XIII ✓ ✓ ✓
20. Imperium Romano-Germanicum ✓ ✓ ✓
21. Circulus Austriacus (= Germania Austriaca) ✓ ✓ ✓
22. Circulus Bavariae Datei:Bavariae by Johann Baptist Homann 1752.jpg ✓ ✓ ✓
23. Circulus Sueviae ✓ ✓ ✓
24. Circulus Franconiae (= Circulus Franconiae par orient.) ✓ ✓ ✓
25. Archiep. Moguntinus (cum parte occid. Franconiae) Datei:1720 Homann Map of Franconia, Germany ( Bavaria, Bamberg, Würtzburg, Nuremberg ) - Geographicus - Franconiae-homann-1720.jpg ✓ ✓ ✓
26. Fluviorum Rheni, Mosae et Mosellae tractus (= Theatrum belli Rhenani 1702) ✓ ✓ ✓
27. Germaniae inferioris Orovinciae XVII ✓ ✓ ✓
28. Belgium foederatum Datei:Kaart van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Belgii pars septentrionalis communi nomine vulgo Hollandia (titel op object), RP-P-AO-1-51.jpg ✓ ✓ ✓
29. Belgium catholicum (= Arena martis in Belgio) ✓ ✓ ✓
30. Danubii, Graeciae et Archipelagi tabula ✓ ✓ ✓
31. Hungariae Regnum ✓ ✓ ✓
32. Poloniae Regnum ✓ – –
33. Poloniae Regnum ad mentem Starovolscii ✓ ✓ ✓
34. Daniae Regnum ✓ ✓ ✓
35. Scandinavia Datei:1730 Homann Map of Scandinavia, Norway, Sweden, Denmark, Finland and the Baltics - Geographicus - Scandinavia-homann-1730.jpg ✓ ✓ ✓
36. Imperium Moscoviticum ✓ ✓ ✓
37. Imperium Turcicum Datei:Imperium Turcicum in Europa, Asia Et Africa.jpg ✓ ✓ ✓
38. Terra Sancta Datei:Judaea seu Palaestina map by Homann c1741.jpg ✓ ✓ ✓
39. Planiglobium Terrestre Datei:Planiglobii terrestris cum utroq hemisphærio cælesti generalis repræsentatio. LOC 98687159.jpg ✓ ✓ ✓
40. Polymetria Germaniae ✓ – –
41. Sphaerarum artificialium typus – ✓ ✓
42. Ephemerides motuum Coelestium Geometricae – ✓ ✓
43. Phaehomena motuum Planetarum inferiorum – ✓ ✓
44. Systema mundi Tychonicum – ✓ ✓
45. Motus Planetarum superiorum – ✓ ✓
46. Motus sprirales Veneris et Mercurii – ✓ ✓
47. Mexico – ✓ ✓
48. Anglia – ✓ ✓
49. Scotia – ✓ ✓
50. Hybernia Datei:1716 Homann Map of Ireland - Geographicus - Ireland-homann-1716.jpg – ✓ ✓
51. Agri Parisiensis Datei:1715 - Agri Parisiensis tabula particularis, qua maxima pars insulae Franciae, seu regiae, celeberrimaeq - Open Data Hauts-de-Seine.jpg – ✓ ✓
52. Ducatus Britanniae Datei:Tabula Ducatus Britanniae Gallis Le Gouvernement General De Bretagne 02.jpg – ✓ ✓
53. Delphinatus – ✓ ✓
54. Provincia (= Praefectura generalis) – ✓ ✓
55. Lotharingiae Ducatus – ✓ ✓
56. Burgundiae Comitatus Datei:1716 Homann Map of Burgundy, France - Geographicus - Burgundiae-homan-1716.jpg – ✓ ✓
57. Status ecclesiasticus et Duc. magn. Etruriae – ✓ ✓
58. Hydrographia Germaniae – ✓ ✓
59. Archiducatus Austriae sup. – ✓ ✓
60. Archiducatus Austriae inf. – ✓ ✓
61. Ager Viennensis – ✓ ✓
62. Styriae Ducatus – ✓ ✓
63. Bohemiae Regnum – ✓ ✓
64. Silesiae Ducatus Datei:Superiorem Silesiam AD1746.jpg – ✓ ✓
65. Circulus Saxioniae superioris – ✓ ✓
66. Thuringiae Landgraviatus – ✓ ✓
67. Territorium Erfordiense Datei:Nova territorii Erfordiensis in suas praefecturas accuratè divisi descriptio - CBT 5874825.jpg – ✓ ✓ – –
67. Territorium Erfordiense revidit Zollmann 1717 – – – ✓
68. Circulus Saxioniae inf. Datei:1730 Homann Map of Lower Saxond ( Berlin Lubeck, Hamburg, Bremen ) - Geographicus - SaxoniaeInferioris-homann-1730.jpg – ✓ ✓
69. Holsatiae Ducatus – ✓ ✓
70. Ducatus Bremae et Verdae – ✓ ✓
71. Ducatus Mecklenburgicus – ✓ ✓
72. Ducatus Pomeraniae – ✓ ✓
73. Marchionatus Brandenburgicus Datei:1720 Homann Map of Brandenberg and Pomerania, Germany - Geographicus - Brandenburgici-homann-1720.jpg – ✓ ✓
74. Brunsvicensis Ducatus – ✓ ✓
75. Luneburgicus Ducatus – ✓ ✓
76. Circulus Westphalicus – ✓ ✓
77. Landg. Hassiae – ✓ ✓
78. Archip. Salisburgensis – ✓ ✓
79. Prospectus – ✓ ✓
80. Ducatus Wurtembergici pars orneit. – ✓ ✓
81. Ducatus Wurtembergici pars occid. – ✓ ✓
82. Territurium Ulmense – ✓ ✓
83. Territorium Cimitum de Giech – ✓ –
84. Territorium Francofurtense – ✓ ✓
85. Archip. Trevirensis (= Mosellae fl. tabula) – ✓ ✓
86. Alsatiae Landgraviatus – ✓ ✓
87. Palatinatus Rheni – ✓ ✓
88. Circulus Rhenanus infer. – ✓ ✓
89. Archiep. Coloniensis Datei:Archiepiscopatus et electoratus Coloniensis ut et ducatuum Juliacensis et Montensis nec non comitatus Meursiae.jpg – ✓ ✓
90. Brabantiae Ducatus – ✓ ✓
91. Luxemburgi Ducatus – ✓ ✓
92. Flandriae Comitatus Datei:Kaart van het graafschap Vlaanderen Comitatus Flandriae in omnes ejusdem subjacentes ditiones (titel op object), RP-P-AO-18-34.jpg – ✓ ✓
93. Hannoniae Comitatus Datei:Kaart van het graafschap Henegouwen Comitatus Hannoiae in suas quasque praefecturas et territoria (titel op object), RP-P-AO-19-18B.jpg – ✓ ✓
94. Candia cum vicinis Archip. insulis – ✓ ✓
95. Suaecia Regnum – ✓ ✓
96. Norwegiae Regnum – ✓ ✓
97. Jutiae Datei:1710 Homann Map of Denmark "Iutiae" - Geographicus - Iutiae-homann-1710.jpg – ✓ ✓
98. Slescivensis Ducatus – ✓ ✓
99. Insulae Danicae – ✓ ✓
100. Borussia Regnum – ✓ ✓
101 Livoniae et Curlandiae Duc. – ✓ ✓
103 Horologii Geopgraphici typus – ✓ ✓
104. Aquitania – – ✓
105. Romae urbis (veteris et modernae delineatio) – – ✓
106. Dominium Venetum – – ✓
107. Postarum stationes per Germaniam – – ✓
108. Comitatus Tyrolis – – ✓
109. Marchionatus Moraciae – – ✓
110. Palatinatus Bavariae – – ✓
111. Bavaria superior – – ✓
112. Bavaria inferior – – ✓
113. Ager Norimbergensis – – ✓
114. Principatus Isenacensis – – ✓
115. Ager Hamburgensis Datei:Prospect und Grundris der Keiserl. Freyen Reichs und Ansee Stadt Hamburg samt ihrer Gegend - CBT 5874371.jpg – – ✓
116. Ager Bremensis – – ✓
117. Ager Stralsundensis (ad 1715) – – ✓
118. Prospectus quatuor Pomeranici – – ✓
119. Insula et Principatus Rugiae – – ✓
120. Circ. Rhenanus superior. – – ✓
121. Princip. Fuldensis – – ✓
122. Moreae Regnum – – ✓
123. Principat. Transylvaniae Datei:1720 Homann Map of Transylvania ( Romania ) - Geographicus - PrincipatusTransilvaniae-homann-1716.jpg – – ✓
124. Scania – – ✓
125. Pars Russiae Magnae cum Ponto Euxino (= Tataria minor) Datei:1720 map of the Black Sea Reion by Johann Baptist Homann.jpg – – ✓
126. Sphaera mundi – – – ✓
127. Theoria Planetarium primariorum – – – ✓
128. Hemisphaerium Coeli Boreale Hevilii, secundum Eclipticae – – – ✓
129. Hemisphaerium Coeli Australe Hevilii, secundum Eclipticae – – – ✓
130. Hemisphaerium Coeli Boreale Hevilii, secundum Aequatorem – – – ✓
131. Hemisphaerium Coeli Australe Hevilii, secundum Aequatorem – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars I – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars II – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars III – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars IV – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars V – – – ✓
132. Globi Coelestis in Tabulas Planas Redacti Pars VI – – – ✓
133. Basis Geographiae Recentioris Astronomica – – – ✓
134. Italia cursoria – – – ✓
135. Malta et Gozo – – – ✓
136. Danubii Fluminis ... Pars Superior Datei:1720 Homann Map of Northern Italy "Danubii Fluminis" - Geographicus - CoursDanube-homan-1720.jpg – – – ✓
137. Danubii Fluminis ... Pars Media – – – ✓
138. Danubii Fluminis ... Pars Infima – – – ✓
139. Hungariae Regnum Datei:18th century map of Hungary by Johann Baptist Homann.jpg – – – ✓
140. Achaja vetus et nova – – – ✓
141. Insula Uplandicae – – – ✓
142. Imperium Persicum – – – ✓
143. Maris Caspii et Kamtzadaliae Tabula – – – ✓
144. Aegyptus hodierna

Datei:Aegyptus hodierna ex itinerario celeberrimi viri Pauli Lucae Franci desumta ac... - CBT 6627027.jpg

– – – ✓
145. Mississippi

Datei:Homann Amplissimae Regionis Mississipi c. 1720 UTA.jpg

– – – ✓
146. Nova Anglia Datei:1716 Homann Map of New England "Nova Anglia" - Geographicus - NovaAnglia-homann-1716.jpg – – – ✓
147. Virginia, Marrylandia et Carolina – – – ✓
148. Germania secundum religiones – – – ✓
149. Moraviae – Circ. Olmuc. pars Borealis. – – – ✓
150. Moraviae – Circ. Olmuc. p. Australis. – – – ✓
151. Moraviae – Circ. Preroviensis p. Borealis. – – – ✓
152. Moraviae – Circ. Preroviensis p. Australis. – – – ✓
153. Moraviae – Circ. Brunnensis p. septention. – – – ✓
154. Moraviae – Circ. Brunnensis p. meridion. – – – ✓
155. Moraviae – Circ. Hradistiensis – – – ✓
156. Moraviae – Circ. Znoimensis et Iglaviensis – – – ✓
157. Lusatia superior et inferior

Datei:Karte Lausitz 1715.png

– – – ✓
158. Carinthiae Ducatus – – – ✓
159. Carniolae Ducatus – – – ✓
160. Princip. Gotha, Coburg et Altenburg

Datei:Principatus Gotha, Coburg et Altenburg - CBT 5875760.jpg

– – – ✓
161. Principatus Hildburghusiensis – – – ✓
162. Episcopatus Bambergensis Datei:Titelkartusche Karte Hochstift Bamberg.JPG – – – ✓
163. Episcopatus Herbipolensis – – – ✓
164. Episcopatus Eistettensis – – – ✓
165. Protoparchia Mindelheimensis – – – ✓
166. Provincia Brisgoia – – – ✓
167. Pars Vederoviae – – – ✓
168. Constantinopolis cum adjacentibus Europae et Asiae partibus – – – ✓
169. Ager Regis Hafniae cum freto Sundico – – – ✓
170. Corfu fortalitium 1716 – – – ✓
171. Ejusdem sinus maritimi etc. prospectus – – – ✓
172. Oppugnatio Friedrichshall – – – ✓
173. Ager Hallensis – – – ✓
174. Ichnographia S. Petriburgi Metropolis – – – ✓
175. Stockholmiae Regia urbis Ichnographia – – – ✓
176. Ager Weissenburgensis – – – ✓
177. Herbipolensis Delieatio – – – ✓
178. Hungariae Regnum – – – ✓
179.Tabula totius Germaniae – – – ✓
180. Planiglobium Terrestre secundum religiones illum. – – – ✓
181. Europa secundum religiones illum. – – – ✓
182. America secundum religiones illum. – – – ✓
183. Hispaniae tabula del' Isliana – – – ✓
184. Ichnographia Parisiensis urbis – – – ✓
185. Status Reipublicae Genuensis – – – ✓
186. Ager Erlangensis – – – ✓
187. Theatrum Belli Hungarici 1716 u. 1717 – – – ✓
188. Ager Gedanensis – – – ✓
189. Imperium Russorum (Verbesserung von Nr. 36) – – – ✓
190. Kilaniae Provincia – – – ✓
191. Tabula Inundationis maritimae 1717 in inferiori Germania factae – – – ✓
192. Comitatus Werthheim – – – ✓
193. Comitatus Erpach – – – ✓
194. Dresden – – – ✓
195. Leipzig – – – ✓
196. Grossen-Hayn – – – ✓

Literatur[Bearbeiten]

  • Adolf Brecher: Johann Baptist Homann. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 13, Duncker & Humblot, Leipzig 1881, S. 35–38.
  • Michael Diefenbacher, Markus Heinz, Ruth Bach-Damaskinos (Hrsg.): „Auserlesene und allerneueste Landkarten“. Der Verlag Homann in Nürnberg 1702–1848. Eine Ausstellung des Stadtarchivs Nürnberg und der Museen der Stadt Nürnberg mit Unterstützung der Staatsbibliothek zu Berlin-Preussischer Kulturbesitz im Stadtmuseum Fembohaus vom 19. September bis 24. November 2002 (= Ausstellungskatalog des Stadtarchivs Nürnberg. Nr. 14). Tümmels, Nürnberg 2002, ISBN 3-925002-84-7.
  • Michael Hochedlinger: Die Ernennung von Johann Baptist Homann zum kaiserlichen Geographen im Jahre 1715. In: Cartographica Helvetica. Heft 24, 2001, S. 37–40 (doi:10.5169/seals-12591).
  • Franz Xaver Pröll: Homann, Johann Baptist. In: Neue Deutsche Biographie. (NDB). Band 9. Duncker & Humblot, Berlin 1972, ISBN 3-428-00190-7, S. Vorlage:VonBis (deutsche-biographie.de).
  • Christian Sandler: Johann Baptista Homann. Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie, in: Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde. 1886, S. 328–384 (Digitalisat); neu zusammengestellt als Reprint unter dem Titel Johann Baptist Homann (1664–1724) und seine Landkarten. 3. Reprintauflage, Rockstuhl, Bad Langensalza 2009, ISBN 978-3-936030-01-3.
  • Christian Sandler: Die Homannschen Erben. In: Zeitschrift für wissenschaftliche Geographie. 1890, S. 333–355 (Digitalisat) und S. 418–448 (Digitalisat); neu zusammengestellt als Reprint unter dem Titel Die Homannschen Erben (1724–1852) und ihre Landkarten. Das Leben und Wirken von Johann Georg Ebersperger (1695–1760) und Johann Michael Franz (1700–1761). 2. Reprintauflage Rockstuhl, Bad Langensalza, 2006, ISBN 978-3-936030-04-4 (Die Schriften von Christian Sandler (1886, 1890, 1905) sind vor allem bezüglich Homanns Biografie nicht mehr auf dem neuesten Stand.)

Weblinks[Bearbeiten]

Commons: Johann Baptist Homann – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Einzelnachweise[Bearbeiten]

<references />

Vorlage:Hinweisbaustein