Zum Inhalt springen

Commentaria in Aristotelem Graeca

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
(Weitergeleitet von Supplementum Aristotelicum)

Die Commentaria in Aristotelem Graeca (CAG) sind die wissenschaftlich grundlegende Ausgabe der antiken und spätantiken griechischen Kommentare zu den Schriften des Philosophen Aristoteles. Sie wurde im Auftrag der Preußischen Akademie der Wissenschaften in Berlin unter der Redaktion von Hermann Diels von zahlreichen Philologen erstellt.

Geschichte[Bearbeiten]

Den CAG ging die große Aristoteles-Gesamtausgabe der Berliner Akademie voraus, deren Bände seit 1836 vorlagen und die mit dem Erscheinen der Indizes 1870 abgeschlossen war. Um die Wirkungs- und Rezeptionsgeschichte der aristotelischen Philosophie erfassbar zu machen, mussten die zahlreichen antiken und byzantinischen Kommentare in kritischen Editionen herausgegeben werden. 1874 stellte der Philosoph Eduard Zeller in der Akademie den Antrag, ein entsprechendes Editionsprojekt aufzunehmen. Die Edition sollte erstmals auf genauer Vergleichung der Handschriften beruhen.

Die Akademie nahm den Antrag an und betraute Zeller sowie die Mitglieder Hermann Bonitz und Johannes Vahlen mit der Aufsicht über das Unternehmen. Als Redaktor wurde der Philologe Adolf Torstrik bestimmt, der jedoch schon 1877 starb. Nach seinem Tod übernahm Hermann Diels die Aufgabe. Unter seiner Führung erschienen von 1882 bis 1909 die 23 Bände des Unternehmens in 51 Teilbänden im Verlag Georg Reimer. Die ursprünglich vorgesehenen Bände 24 und 25, die die Kommentare des byzantinischen Metropoliten Leo Magentinus und verschiedene Kommentare ungeklärter Autorschaft enthalten sollten, wurden nicht verwirklicht.

Die textkritischen Editionen der CAG stellen vielfach editiones principes der jeweiligen Texte dar und sind häufig noch nicht durch aktuellere Editionen ersetzt.

Ergänzung, Fortsetzung, Übersetzung[Bearbeiten]

Ergänzt wurden die CAG noch während der Projektphase durch das Supplementum Aristotelicum in sechs Teilbänden. Fortgesetzt werden sie seit 2007 durch die Edition weiterer Aristoteles-Kommentare bis in byzantinische Zeit in den Commentaria in Aristotelem Graeca et Byzantina (CAGB), die durch die Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften unter Leitung von Dieter Harlfinger, Christof Rapp, Marwan Rashed und Diether R. Reinsch herausgegeben werden.

Eine Ergänzung zu einem Kommentar des Alexanders wurde von Emma Gannagé in einem arabischen Werk aufgefunden. Sie hat vier Kapitel (2,2-5) des verlorenen Kommentars des Alexander von Aphrodisias zu Aristoteles’ Schrift Über Werden und Vergehen in einer arabischen Übersetzung des Alchimisten Dschābir ibn Hayyān aus dem 8. Jahrhundert identifiziert und zum ersten Mal in einer Übersetzung vorgelegt. Gannagé konnte zeigen, dass Alexander in diesem Kommentar versuchte, Aristoteles’ Lehre von der Veränderung der Substanz und dessen Physik zu einer einheitlichen Theorie zusammenzufügen.

Eine große Zahl dieser Kommentare ist inzwischen im Rahmen des von Richard Sorabji initiierten und geleiteten Ancient Commentators on Aristotle Project (ACA) ins Englische übersetzt worden.

Liste der Teilbände der Commentaria in Aristotelem Graeca[Bearbeiten]

Band Autor und Titel Editor Erscheinungsjahr
1 Alexander Aphrodisiensis, In Aristotelis metaphysica commentaria 1891
2,1 Alexander Aphrodisiensis, In Aristotelis analyticorum priorum librum 1 commentarium 1883
2,2 Alexander Aphrodisiensis, In Aristotelis topicorum libros octo commentaria 1891
2,3 Alexander, quod fertur Michael Ephesius, In Aristotelis sophisticos elenchos commentarium 1898
3,1 Alexander Aphrodisiensis, In librum de sensu commentarium 1901
3,2 Alexander Aphrodisiensis, In Aristotelis metereologicorum libros commentarium 1899
4,1 Porphyrius, Isagoge et in Aristotelis categorias 1887
4,2 Dexippus, In Aristotelis categorias commentaria 1888
4,3 Ammonius, In Porphyrii isagogen sive V voces 1891
4,4 Ammonius, In Aristotelis categorias commentarius 1895
4,5 Ammonius, In Aristotelis De interpretatione commentarius 1897
4,6 Ammonius, In Aristotelis analyticorum priorum librum 1 commentarium 1899
5,1 Themistii analyticorum posteriorium paraphrasis 1900
5,2 Themistii in Aristotelis physica paraphrasis 1900
5,3 Themistii in libros Aristotelis de anima paraphrasis 1899
5,4 Themistii in libros Aristotelis de caelo paraphrasis hebraice et latine 1902
5,5 Themistii in Aristotelis metaphysicorum librum Λ paraphrasis hebraice et latine 1903
5,6 Pseudo-Themistius, In parva naturalia commentarium 1903
6,1 Syrianus, In Metaphysica (Β–Γ, Μ–Ν) commentaria 1902
6,2 Asclepius, In Aristotelis metaphysicorum libros Α–Ζ commentaria 1888
7 Simplicius, In Aristotelis de caelo commentaria 1894
8 Simplicius, In Aristotelis Categorias commentarium 1907
9 Simplicius, In Aristotelis physicorum libros quattuor priores 1882
10 Simplicius, In Aristotelis physicorum libros quattuor posteriores 1895
11 Simplicius, In libros Aristotelis de anima commentaria, 1882
12,1 Olympiodorus, Prolegomena et in categorias, 1902
12,2 Olympiodorus, In Aristotelis meteora commentaria 1900
13,1 Philoponi (olim Ammonii) In Aristotelis Categorias commentarium 1898
13,2 Ioannis Philoponi in Aristotelis analytica priora commentaria 1905
13,3 Ioannis Philoponi in Aristotelis analytica posteriora commentaria cum Anonymo in librum II 1909
14,1 Ioannis Philoponi in Aristotelis meteorologicorum librum primum commentarium 1901
14,2 Ioannis Philoponi in Aristotelis libros de generatione et corruptione commentaria 1897
14,3 Ioannis Philoponi (Michaelis Ephesii) in libros de generatione animalium commentaria 1903
15 Ioannis Philoponi in Aristotelis de anima libros commentaria 1897
16 Ioannis Philoponi in Aristotelis physicorum libros tres priores commentaria 1887
17 Ioannis Philoponi in Aristotelis physicorum libros quinque posteriores commentaria 1888
18,1 Eliae In Porphyrii Isagogen et Aristotelis Categorias commentaria 1900
18,2 Davidis Prolegomena et in Porphyrii Isagogen commentarium 1904
18,3 Stephani in librum Aristotelis de interpretatione commentarium 1885
19,1 Aspasii in ethica Nicomachea quae supersunt commentaria 1889
19,2 Heliodori in ethica Nicomachea paraphrasis 1889
20 Eustratii et Michaelis et Anonyma in ethica Nicomachea commentaria 1892
21,1 Eustratii in analyticorum posteriorum librum secundum commentarium 1907
21,2 Anonymi et Stephani in artem rhetoricam commentaria 1896
22,1 Michaelis Ephesii in parva naturalia commentaria 1903
22,2 Michaelis Ephesii in libros de partibus animalium, de animalium motione, de animalium incessu commentaria 1904
22,3 Michaelis Ephesii in librum quintum ethicorum Nicomacheorum commentarium 1901
23,1 Sophoniae in libros de anima paraphrasis 1883
23,2 Anonymi categoriarum paraphrasis 1883
23,3 Themistii quae fertur in Aristotelis analyticorum priorum librum I paraphrasis 1884
23,4 Anonymi in sophisticos elenchos paraphrasis 1884

Liste der Teilbände des Supplementum Aristotelicum[Bearbeiten]

Band Autor und Titel Editor Erscheinungsjahr
1,1 Excerptorum Constantini de natura animalium libri duo: Aristophanis historiae animalium epitome 1885
1,2 Prisciani Lydi quae extant, metaphrasis in Theophrastum et Solutionum ad Chosroem liber 1886
2,1 Alexandri Aphrodisiensis scripta minora. 1: Alexandri de anima cum mantissa 1887
2,2 Alexandri Aphrodisiensis scripta minora reliqua (quaestiones, de fato, de mixtione) 1892
3,1 Anonymi londinensis ex Aristotelis Iatricis Menoniis et aliis medicis eclogae 1893
3,2 Aristotelis Res publica Atheniensium 1903

Literatur[Bearbeiten]

  • Hermann Usener: (Rezension von CAG und Supplementum Aristotelicum), in: Göttingische Gelehrte Anzeigen 26, 1892, S. 1001–1022; Nachdruck in: Ders.: Kleine Schriften, Band 3: Arbeiten zur griechischen Literaturgeschichte, Geschichte der Wissenschaften, Epigraphik. Chronologie. Leipzig 1914, S. 193–214, online.
  • Karl Praechter: Die griechischen Aristoteleskommentare. In: Byzantinische Zeitschrift. Band 18, 1909, S. 516–538.
    • Englische Übersetzung: Review of the Commentaria in Aristotelem Graeca. In: Richard Sorabji (Hrsg.): Aristotle Transformed. The Ancient Commentators and Their Influence, 2., überarbeitete Auflage. Bloomsbury, London 2016, S. 35–60.
  • Olof Gigon: Praefatio im ersten Band des Nachdrucks der Aristoteles-Ausgabe. Berlin / New York 1960, S. Vff.
  • Dietrich Ehlers (Hrsg.): Hermann Diels, Hermann Usener, Eduard Zeller, Briefwechsel. Zweiter Band. Akademie Verlag, Berlin 1992, 429ff.: Dokumentation zum Unternehmen der griechischen Aristoteleskommentare, online.
  • Wolfgang Rösler: Hermann Diels und die Fragmente der Vorsokratiker, in: Annette M. Baertschi, Colin Guthrie King (Hrsg.), Die modernen Väter der Antike: Die Entwicklung der Altertumswissenschaften an Akademie und Universität im Berlin des 19. Jahrhunderts. Walter de Gruyter, Berlin 2009, S. 369–395, hier: 382 (online).
  • Wolfgang Rösler: Eduard Zeller und Hermann Diels, in: Gerald Hartung (Hrsg.), Eduard Zeller: Philosophie- und Wissenschaftsgeschichte im 19. Jahrhundert. Walter de Gruyter, Berlin 2010, S. 261–274, hier: S. 271 (online).
  • Christian Brockmann, Daniel Deckers, Stefano Valente (Hrsg.): Aristoteles-Kommentare und ihre Überlieferung. Wichtige Etappen von der Antike bis in die frühe Neuzeit. (Philosophie der Antike, Band 44). De Gruyter, Berlin 2023.

Weblinks[Bearbeiten]